Yuxu rejimi pozulduqda baş ağrısının artmasının əsas səbəbi beyin fəaliyyətinin ritmik balansının pozulmasıdır. Normal yuxu zamanı sinir sistemi istirahət edir, damar tonusu stabilləşir və ağrıya cavab verən neyrokimyəvi maddələrin səviyyəsi tənzimlənir. Yuxu azaldıqda və ya nizamsız olduqda bu tarazlıq pozulur, nəticədə baş ağrısı yaranır və ya mövcud ağrı daha da güclənir.
Bir neçə mexanizm bu əlaqəni izah edir:
1. Neyrotransmitterlərin dəyişməsi.
Yuxu azaldıqda beyində serotonin, dopamin və melatonin kimi maddələrin səviyyəsi dəyişir. Xüsusilə serotonin miqdarının azalması damarların genişlənməsinə və miqren tutmalarının aktivləşməsinə səbəb olur.
2. Damar tonusunun pozulması.
Yuxusuzluq beyin damarlarının daralması və ya əksinə, həddindən artıq genişlənməsi ilə nəticələnə bilər. Bu dəyişikliklər beyinə qan axınının qeyri-sabit olmasına və ağrı reseptorlarının aktivləşməsinə gətirib çıxarır.
3. Stress hormonlarının artması.
Az yuxu kortizol və adrenalin kimi stress hormonlarının səviyyəsini yüksəldir. Bu hormonlar sinir sisteminin gərginliyini artırır, boyun və baş əzələlərini sıxır, bu da gərginlik tipli baş ağrısına səbəb olur.
4. Beynin ağrıya həssaslığının artması.
Yuxu çatışmazlığı ağrıya qarşı dözümlülüyü azaldır. Normalda beyində ağrını tormozlayan sistemlər aktiv olur, lakin yuxu pozulduqda bu sistemlər zəifləyir və adi stimullar belə ağrı kimi qəbul edilir.
5. Miqren mexanizmlərinin aktivləşməsi.
Yuxu ritmi pozulanda beyində kortikal yayılma depresiyası deyilən proses baş verir. Bu, miqrenin başlanğıcında rol oynayan elektrik dalğalanmasıdır və yuxu dəyişiklikləri ilə sıx əlaqəlidir.
Yuxu rejiminin sabit saxlanması baş ağrısının qarşısını almaqda ən sadə, lakin ən təsirli üsullardan biridir. Hər gün eyni vaxtda yatmaq və oyanmaq, yuxudan əvvəl ekranlardan uzaq durmaq, kofein və ağır qidaları axşam saatlarında qəbul etməmək bu tarazlığı qorumağa kömək edir.
Qısaca desək, beyin yuxusuz qaldıqda həm kimyəvi, həm damar, həm də sinir səviyyəsində gərginləşir. Bu isə baş ağrısının yaranması üçün ideal şərait yaradır.